BEZPIECZEŃSTWO DZIECI
Edukacja | Program MultiBezpieczeństwo
Jak rozmawiać z dziećmi o bezpieczeństwie?
| tekst: Maciej Kalisz | foto: archiwum Jedź Bezpiecznie
Od 3 czerwca 2026 roku wchodzą w życie przepisy wprowadzające obowiązek noszenia kasków przez dzieci (do 16. roku życia) poruszające się na rowerach i hulajnogach elektrycznych. Eksperci podkreślają jednak, że sama zmiana prawa nie wystarczy – kluczowe znaczenie ma edukacja i rozmowa o bezpieczeństwie, która powinna zaczynać się znacznie wcześniej.
W Warszawie odbyła się lekcja pokazowa programu MultiBezpieczeństwo, w której uczestniczyli uczniowie szkoły podstawowej, nauczyciele oraz przedstawiciele służb. Zajęcia miały pokazać, jak w praktyce uczyć dzieci reagowania w sytuacjach zagrożenia i podejmowania świadomych decyzji w codziennym życiu.
Program MultiBezpieczeństwo realizowany jest przez Fundację MultiSport we współpracy z ekspertami zajmującymi się edukacją i bezpieczeństwem dzieci. Inicjatywa została objęta patronatem Ośrodka Rozwoju Edukacji, WOPR, Policji oraz Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej. Program działa od maja 2025 roku, a dotychczas materiały edukacyjne trafiły do 14 tys. szkół podstawowych w całym kraju. Z przygotowanych scenariuszy i materiałów skorzystało już ponad 650 nauczycieli.
Lekcja, która ma uczyć myślenia, a nie zakazów
Program MultiBezpieczeństwo został przygotowany z myślą o uczniach klas 4–8 szkoły podstawowej i opiera się na metodzie multisensorycznej. Zajęcia nie przypominają tradycyjnych lekcji opartych wyłącznie na słuchaniu i zapamiętywaniu zasad. Dzieci pracują w grupach, analizują sytuacje, podejmują decyzje i uczą się reagowania poprzez doświadczenie oraz emocje.
Bardzo często kierujemy się tym, że dziecko w wieku dziesięciu lat to jeszcze „maluszek”, a starszego ucznia traktujemy już jak dorosłego, któremu wystarczy wręczyć instrukcję. Tymczasem dzieci potrzebują przede wszystkim zrozumienia mechanizmu działania i konsekwencji swoich decyzji. Chcemy dać im przestrzeń do analizowania sytuacji, podejmowania decyzji i ćwiczenia reakcji, bo myślenie przyczynowo-skutkowe nie pojawia się automatycznie z wiekiem. Ono wymaga doświadczenia
– mówi Ilona Gregorczyk, autorka scenariuszy programu MultiBezpieczeństwo, ekspertka Fundacji MultiSport.
Jak podkreśla Ilona Gregorczyk, kluczowe znaczenie ma również sposób prowadzenia rozmowy z dziećmi. Program został skonstruowany tak, aby uczniowie nie bali się wyrażać własnych opinii i mogli samodzielnie dochodzić do wniosków. Zamiast oceniania czy narzucania gotowych odpowiedzi pojawia się dyskusja, analiza konkretnych sytuacji i wspólne szukanie rozwiązań.
– Nie chcemy budować komunikatu: „masz zrobić tak, bo dorosły tak powiedział”. Dziecko musi zrozumieć, dlaczego dane zachowanie może być niebezpieczne i jakie mogą być jego konsekwencje – dodaje Gregorczyk.
Program został przygotowany jako seria scenariuszy, do których można wracać na różnych etapach edukacji. Jak zaznacza autorka, rozmowa o bezpieczeństwie nie może być jednorazową akcją czy pojedynczą lekcją przed wakacjami.
– Świat bardzo szybko się zmienia, zmieniają się też przestrzenie, w których funkcjonują dzieci i młodzież. Dlatego chcemy wyposażyć ich nie tylko w wiedzę, ale przede wszystkim w umiejętność analizowania sytuacji, dostrzegania zagrożeń i podejmowania świadomych decyzji – podkreśla.
Od wody po drogę – dzieci uczą się reagowania w praktyce
Jednym z elementów lekcji było bezpieczeństwo nad wodą, szczególnie istotne w kontekście zbliżających się wakacji. Dzieci analizowały sytuacje zagrożenia i uczyły się, jak zachować się, gdy ktoś potrzebuje pomocy. Zwracano uwagę na to, że w sytuacji tonięcia człowiek często nie jest w stanie krzyczeć, co było dla wielu uczniów zaskoczeniem.
Drugim obszarem była przestrzeń domowa, w której omawiano codzienne zagrożenia, takie jak niewłaściwe korzystanie z urządzeń elektrycznych czy sytuacje wymagające wezwania pomocy. Uczniowie ćwiczyli też schematy reagowania i zgłoszenia na numer alarmowy 112.
Trzecim elementem była edukacja drogowa, obejmująca poruszanie się na rowerze i hulajnodze elektrycznej. Dzieci rozmawiały o zasadach ruchu drogowego, widoczności oraz znaczeniu kasku rowerowego. Podczas zajęć pojawił się również temat presji grupy i odpowiedzialności za własne decyzje.
Z jednej strony uczymy dzieci, jak zachowywać się bezpiecznie, ale pamiętajmy też, że to dorośli są dla nich wzorcem. Jeżeli rodzic zakłada kask, dziecko zaczyna traktować to jako coś naturalnego. Edukacja działa w dwie strony. Czasami to właśnie dziecko wraca do domu i przypomina rodzicowi albo dziadkowi, że również powinien zadbać o swoje bezpieczeństwo
– mówi Justyna Rysiak, prezes Fundacji MultiSport.
Jak podkreśla, program został przygotowany w taki sposób, aby dotykał sytuacji, z którymi dzieci mają kontakt na co dzień. – Nie chcieliśmy mówić o abstrakcyjnych zagrożeniach. Wyszliśmy od aktywności fizycznej i sportu, ale szybko okazało się, że bezpieczeństwo trzeba pokazywać szerzej – także w domu, nad wodą czy w drodze do szkoły. To są miejsca, w których dzieci funkcjonują każdego dnia – dodaje.
Kask rowerowy, przepisy i realne ryzyko na drodze
Wprowadzenie obowiązku noszenia kasków przez osoby poniżej 16. roku życia poruszające się rowerami i hulajnogami elektrycznymi ma być odpowiedzią na rosnącą liczbę zdarzeń z udziałem najmłodszych uczestników ruchu.
Jak pokazują dane, skala problemu jest znacząca – w ubiegłym roku w wypadkach drogowych uczestniczyło ponad 6 tysięcy użytkowników rowerów i hulajnóg elektrycznych, a blisko 1100 poszkodowanych to dzieci i młodzież do 17. roku życia.
Dane Ministerstwa Infrastruktury pokazują, że urazy głowy stanowią jedną trzecią wszystkich obrażeń użytkowników hulajnóg elektrycznych, a jazda bez kasku znacząco zwiększa ryzyko poważnych konsekwencji zdrowotnych. Z kolei europejski raport Trendline współfinansowany przez Unię Europejską wskazuje, że w Polsce kask zakłada zaledwie 51% rowerzystów do 14. roku życia i tylko 23% starszych nastolatków – jedne z najniższych wyników w UE.
Widzimy, że w przypadku dzieci i młodzieży ogromną rolę odgrywa nie tylko egzekwowanie przepisów, ale przede wszystkim edukacja i codzienne nawyki. Jeśli młodzi użytkownicy widzą dorosłych, którzy świadomie korzystają z kasków i przestrzegają zasad, łatwiej przenoszą te zachowania na siebie
– wskazuje nadkomisarz Emilia Kosma z Komendy Głównej Policji.
Za brak kasku u osób poniżej 16. roku życia grozi mandat do 100 złotych. Policjantka przypomina również, że w marcu tego roku wprowadzono przepisy zakazujące dzieciom poniżej 13. roku życia korzystania z hulajnóg elektrycznych poza strefą zamieszkania i bez nadzoru dorosłego opiekuna.
O znaczeniu kasku i codziennych nawyków mówią też sami uczniowie, którzy uczestniczyli w lekcji pokazowej.
Zawsze zakładam kask, jak jeżdżę na rowerze albo rolkach. Czasem zapominam o ochraniaczach, ale po tej lekcji postaram się o nich pamiętać
– powiedziała nam 12-letnia Helena.
Jazda na rowerze w kasku to podstawa. Podobnie jak znajomość znaków drogowych, ale nie o wszystkich się uczyliśmy. Jak nie wiem, to pytam tatę, co one oznaczają
– dopowiada 12-letnia Zuzanna.
Eksperci podkreślają, że właśnie takie doświadczenia pokazują, jak ważne jest łączenie edukacji z praktyką – tak, by bezpieczeństwo nie było jednorazową lekcją, ale stałym elementem codziennego poruszania się po drogach.
